Over twijfel, beschutting en lucht

 

door Jantine Kremer

juli 2016

Over twijfel, beschutting en lucht

Het werk aan de muur van het atelier van Jolanda Meulendijks is net af. Het is nog zo vers dat het nog niet eens een titel heeft. Over ruim twee meter zweven een stuk of twintig keramieken deksels met een aandoenlijk grote, ronde greep aan de bovenkant. De binnenkant is bedekt met heldergeel pigment. Dat het voor de onderzoekende kijker heus wel te zien is dat de deksels aan de muur zijn bevestigd, kan niet verhinderen dat het lijkt alsof ze elk moment hun plek dobberend kunnen verlaten.

Vindsels
Aan de straatzijde van de tweede verdieping van het huis waar Meulendijks met haar man woont, staan dozen vol met vindsels. Zoals de deksels zonder potjes, die ze in Griekenland vond. Net als de opgerolde kranten met hun magische letters en een doosje vol stoppen van glazen karaffen. Ze staan gebroederlijk naast kistjes met tijdens vakanties gevonden takken, stenen en schelpen. Meulendijks is, zoals veel kunstenaars, een echte verzamelaar. Ze werkt graag met gevonden materialen, ‘omdat het al wezens zijn van zichzelf.’ Soms zoekt ze op vorm, soms ook om het idee van de vorm, zoals bij een schelp die ze in haar hand houdt: ‘Het refereert aan wat ik eigenlijk wil laten zien. Zoals kwetsbaarheid, dat is wel een thema. En zo’n schelp, dat is toch fantastisch? Dat je je kunt terugtrekken en dat dat dan volkomen legitiem is, want iedereen heeft het. Het is gek dat wij in zulke hoekige huizen wonen. Aan ons is niets hoekig. Als er al iets hoekig is, dan is het een zachte hoek.’

Eclectisch
Meulendijks is het meest aan de achterkant van haar opvallend hoekige huis aan het werk, met uitzicht op een eveneens hoekige begraafplaats. ‘Dat voelt heel vertrouwd, ik ben opgegroeid in een huis naast het kerkhof.’ Eén muur van dit langwerpige vertrek wordt in beslag genomen door beelden en installaties in uiteenlopende stadia van gevorderdheid. Meulendijks werkt met veel verschillende materialen; wol, scheepstouw, keramiek, kippengaas, karton, metaal, hout, foto’s. Haar eclectische materiaalgebruik is opvallend en exemplarisch voor haar (onder)zoekende, weifelende geest; ‘Ik vind het interessant als materialen iets doen wat ze normaal gesproken niet doen. Dat het eigenlijk helemaal niet kan. Daar ben ik eigenlijk wel naar op zoek.’ In het door het raam binnenvallende zonlicht, hangt een fragment van Sluier (2015); een waterval van transparante, bloemknop-achtigen. Het alledaagse van het kippengaas waarvan het is gemaakt, wordt vergeten door de manier waarop Meulendijks het vormde en met de hand in goud- en koperkleurige gelen en oranjes schilderde. ‘Het liefst zou ik ze ergens laten onderdompelen, zodat het nog wat meer druipt. De harde randjes gaan er dan ook nog wat meer af.’

Grimmige sprookjes
Achter Meulendijks’ bureau prijkt een verzameling op de wand geprikte foto’s en krantenknipsels. ‘Er worden hier in huis veel kranten gelezen. Ik merk dat ik soms onrustig word, als ik alles echt lees. Dus bekijk en verzamel ik foto’s.’ Deze verzameldrift resulteert in een – opnieuw eclectische – verzameling waarin een wolk van Berndnaut Smilde en stuifmeelhoopjes van Wolfgang Laib gebroederlijk hangen naast knipsels met verborgen drama’s zoals die van een moeder, die – op een hoog punt staand, omgeven door bergen – haar kleintje onder zijn oksels vastheeft, alsof ze hem helpt staan. Dat de moeder het kind van de berg af zal laten rollen, vertelt de sepiagekleurde foto niet.

Veel van Meulendijks recente werk is zacht, fragiel en enigszins sprookjesachtig. Maar net als deze foto, bevatten sommige van haar werken een onopvallend zwart randje, een glimpje harde werkelijkheid. Dit lijkt zich met name te openbaren in werken waarin Meulendijks nadrukkelijk het toeval toelaat. Zo drukte Meulendijks voor een recent werk twee plastic suikerpotjes kapot. ‘Die had ik al heel lang, ze stonden al jaren in de kast.’ In de ontstane scherven boorde ze gaatjes, om ze weer aan elkaar te kunnen verbinden met touw. De deksels zitten aan de potjes vast geborduurd met web-achtige lijnen, die ze een nieuwe, eigen huid geven, maar wat voorkomt dat ze nog bruikbaar zijn. ‘Hij gebruikt zichzelf, het is geen suikerpotje meer.’ Er kan nooit meer iets in. Of uit. Misschien bevat het een geheim. Of een gevoel. Of misschien de kijker zelf.

Op een gelijksoortige manier maakte Meulendijks de onderdelen van de installatie Uitdijend Universum (2016). De keramieken potten zijn stukgegooid en daarna weer aan elkaar verbonden met metaaldraad. De binnenkant is bedekt met een laagje pigment van prachtig diepblauw. Hoe kleiner de opening, hoe meer het lijkt alsof je in een zwart gat tuurt.

Transparantie
‘Het liefst maak ik grote dingen, zoals installaties, waarmee ik de ruimte definieer door een extra huid aan te brengen. Maar het is ook genoeg dat je er in gedachten in kunt.’ Zoals met Meulendijks vele kruikachtige sculpturen; met grote, zelfgemaakte haaknaalden, knoopt ze de holle vormen van allerlei soorten dik touw en schikt ze als zwermen in bomen en op andere locaties. ‘Ik ben het meer gaan benaderen vanuit de binnenkant. Het werk waarmee ik afstudeerde eind jaren tachtig kon je letterlijk niet aanraken door het pigment aan de buitenkant.’ De onaanraakbaarheid wordt versterkt door de puntige, hoekige vormen die de kijker nadrukkelijk op afstand houden. Dat is nu anders. ‘Mijn werk wordt steeds transparanter en opener en vloeiender.’ En door het enigszins organische karakter, vertonen sommige werken zomaar, onbedoeld, grote gelijkenis met in de natuur bestaande vormen, zoals Meulendijks gehaakte elementen in haar installatie Wolkjes (2014) die ze in het kader van de tentoonstelling Luchtkastelen bij kasteel Sypesteyn exposeerde; ze blijken opvallend veel op het hangende nest van de wevervogel, een Afrikaanse zangvogel, te lijken.

Het Schoone
Meulendijks werk is soms schaamteloos esthetisch. Haar zoektocht naar schoonheid wordt goed gedocumenteerd in haar fotoschetsen en collages waarin ze inzoomt op verborgen pareltjes en wonderlijkheden in de natuur. Soms gevonden, soms geconstrueerd, zoals de groene blaadjes die samen een bloem vormen, bijeengehouden door kleine, witte stiksels. Maar of het een vindsel of een maaksel is, is lang niet altijd duidelijk; haar ingrepen zijn subtiel en de grenzen vaag.

Kun je eigenlijk als kunstenaar wel iets maken wat alleen maar mooi is? Voor Meulendijks is er geen twijfel mogelijk; ‘Ik geloof echt in dromen. ‘Mooi’ is een vervelend woord, maar het is een noodzaak om het Schoone, met een hoofdletter en twee o’s, te laten zien. Ik bedoel dit niet groots, maar voor mij persoonlijk is het elementair. Zoals wanneer je bovenkomt nadat je een tijdje onderwater hebt gezwommen en dan die teug lucht neemt.’ Ze neemt een grote hap lucht terwijl ze haar handen voor haar buik en borst langs omhoog brengt. ‘Dat.’

De Vensterbank

De Vensterbank

In februari 2013 ben ik gestart met het project DE VENSTERBANK.

DE VENSTERBANK is gevestigd aan de Bergstraat 32 te Amersfoort met pal aan de stoep twee ramen, twee vensterbanken. Op en boven deze vensterbanken zweven beelden van kunstenaars van allerlei pluimage. Hieraan gekoppeld is de site DE VENSTERBANK.NL .

Op de site is te zien en lezen over de kunstenaar van nu, over zijn/haar voorgangers, en het getoonde werk. Samen met kunsthistorica Jantine Kremer bezoek ik de kunstenaar in zijn atelier. De weerslag hiervan is te lezen en zien in de rubrieken ‘het atelier’ en ‘de kunstenaar’. Tijdens de duur van de expositie kan middels een QR-code bij het linkerraam van De Vensterbank ter plekke informatie opgehaald worden van deze site over het getoonde werk/installatie en de kunstenaar. Drie kunstenaars per jaar krijgen ieder vier maanden de tijd de ruimtes te transformeren tot hun ruimte.

Een huis in een straat in Amersfoort. Eigenlijk meer een doorgangstraat naar andere bestemmingen. Onderweg kan de oplettende voorbijganger zich op de stoep laten verrassen door een onverwacht beeld op een alledaagse plek.

JM 2015

Door op een foto te klikken komt u vanzelf uit bij de bijdrage van desbetreffende kunstenaar op De Vensterbank site.

Curriculum

Tentoonstellingen
2017
Van Nature, kunstroute Open Stal, Oldeberkoop
Uncle Ron’s Hyperbolic Roadshow, Galerie Kortom, Zeist
2016
Subjectief, Museum Gouda, Gouda
De Wielegaard, Zijderveld
Kunstenlandschap, Lonneker, Enschede
Open Atelier Veere, Veere, Zeeland
BREIEN!, Fries Museum, Leeuwarden
2015
November Kunstmaand, Hollum, Ameland
BREIEN!, Fries Museum, Leeuwarden
Kunstschouw, Burgh Haamstede, Zeeland
2014
‘ArtUnit’, Haarlem
‘Vreemde Gasten’, Amersfoort
‘Luchtkastelen’, Landgoed Kasteel-Museum Sypesteyn, Nieuw Loosdrecht
2013
‘Tis een wonder’, Amersfoort
Vestingval, Elburg
2009
Minimuseum, Amersfoort
2005
KunstVaarRoute, Amersfoort
Museum Flehite, Twynstra Gudde, Amersfoort
Beeldenbuistraverse, Utrecht & Veenendaal
2004
‘PianoKunstWerken’, Lelystad
Kunst in Oplage, Amersfoort
2003
KunstVaarRoute, Amersfoort
PianoKunstWerken in HuisalsMuseum, Amersfoort
2002
Staalkaart, Amersfoort
2002 en 1999
De Salon, Amersfoort
1995
Donner, Stichting Bontempi, Rotterdam
1994
Het Ideale Atelier, Amersfoort
1993
De Galerie, Almelo
1992
Jonge Kunst, Amazone, Amsterdam
1991
Oog in Oog met Sonja Oudendijk, Amersfoort
Galerie Sepia, Utrecht
1990
Galerie Het Museum, Amersfoort

Projecten & Opdrachten
2013-heden
De Vensterbank, Amersfoort
2013-2014
THISISIT! projectmanagement, Stichting Jonge Kunst, Amersfoort
2006-2012
Promotor, tentoonstellingsmaker en projectmanager Mondriaanhuis, Amersfoort
2000
Interieurontwerp voor Bureau ReActie, Arnhem
1999
Kunstwerk voor ‘Le Chef Végétarien 1999’, ‘s Hertogenbosch
1998-2000
Huisstijl en logo restaurant De Mediterraan, Amersfoort
1998
‘Videvlinders”, installatie in woonhuis, Etten-Leur
1995
Buitenbeeld voor nieuwbouw van C.W.I./ Arbeidsvoorziening, N.O.-Utrecht

Beurzen – Publicatie
2015
Staalkaartkunstenkrant, Amersfoort
2002
Wandelgids Amersfoort, Amersfoort
1996
Werkprojectsubsidie, Amersfoort
1994
Amersfoort Prijs, ontwerp beeld in openbare ruimte
1994
Beroepskostenvergoeding Fonds voor Beeldende Kunsten, Bouwkunst & Vormgeving, Amsterdam
1992
Beroepskostenvergoeding Fonds voor BKBV Amsterdam
1991
Startstipendium Fonds voor BKBV, Amsterdam
1998
Startstipendium van Fonds voor BKBV, Amsterdam
1988
Mede-oprichter Stichting ACCU’88, Amersfoort

Opleiding
1982-1987
Amersfoort Hogeschool voor de Kunsten Utrecht,
1e graads docent tekenen en kunstgeschiedenis
1975-1982
St. Willibrordgymnasium Deurne (N.Br.)

Geboren in 1963 in Vlierden, Noord Brabant,
Werkzaam en woonachtig in Amersfoort

“No one creates,

the artist assembles memories.”

J.B. Yeats (1922)

Pagina 1 van 11